Камчыбекова Кынабү, Кыргыздын кол өнөрчүлүгүн айтса түгөнгүс.

This post is also available in: Орусча

Камчыбекова Кынабү, 72 жашта. Бакай-Ата району.

Кыргыздын кол өнөрчүлүгүн айтса түгөнгүс. Боз үй жасагандар болгон, жыгач усталар идиш-аяк, зер буюмдарды жасашкан. Аялдар үйдүн ичине тийиштүү буюмдарды, шырдамал, ала кийиз, туш кийиз, кемсел, келпак, топу, тебетей,  кементай,  белдемчи, чыптама, ичик жасаган.

Кементай – сырткы кийим, суукта, жамгырда кийилет, Узун болуп кийизден жасалат. Койдун жазгы же күзгү жүнүнөн тазаланып, кылданып, орточо калыңдыкта  кийиз болуп жасалат. Өңүрлөрү бириккен жерлери жана тигиштеринин арасы милтеленет. Кадимкидей эле кабатталып жээктелет. Кээде жээктери кийизге өңдөш кездеме менен капталат. Бул кементайдын башка сырт кийимдерден айырмасы, бышык, суу өткөрбөйт. Ак койбу, карабы боло берет, бирок көбүнчө ак кийизден ак кементайды той-топурда кийишкен. Кементайдын да ичиктикиндей кайрыма жакасы болот. Жакасына, жең учуна тегерете  көркөм көчөт түшүрүлөт. Кадимки эле оюулар, жакшысын, жарашыктуусун өтө майда кылып түшүрсө, жакшы, көркөм болот. Муну илме сайма аркылуу кызыл жип менен кооздоп, анын ортолорун эндей калтырып,  четинен ак же сары өң менен жээктеп сайса, түшүрүлүп жаткан көчөт кашкая түшөт. Ичик карышкырдын терисинен, көрпөдөн жасалат. Сырты кездеме менен  тышталып, көрпөсү ичине каратылып жасалат. Ичиктин сырты өзүнчө, ичи өзүнчө ичтелет. Ичиктин тышы баркыт, тукаба, нооту, ж. б. менен тышталат. Мен жаш кезде кайненеме кошулуп жасагам, азыр жасабай калдым. Себеби азыр карышкыр жок, көрпөдөн жасайын десем алым келбейт, аны ошончо ашатуу керек, убарасы көп. Дагы козу карышкырдыкынан башка, түлкү, сүлөөсүн, суур, илбирс, кундуздун терилеринен жасаса да болот.

Ичиктин башка сырт кийимдерден айрымасы, ал жылуу, эң калың сырт кийим. Ошондой эле эң сыйлуу, бааалуу болот. Жакасына калың чоң жака салынат. Ичиктин жакасын кара көрпө кылса нарктуу көрүнөт. Ичик аялдыкы жана эркектики болуп бөлүнөт. Экөөсүнө тең узун болуп тигилет, эркекке күңүрт өң, аялдардыкына ачык өң менен тышы капталат. Жеңи жүн салынып шырылган ичимик материя менен ичтелет. Аялдардыкы кымбат болгон себеби, алардыкына ар кандай баалуу терилерден ар жерине кошуп кооздоп жээктеген.

Ар кандай, көлөмүнө жараша эки тери, бир жарым тери, кичинекей кыздар болсо бир тери да бир ичикке жеткен.

Белдемчи жасачубуз. Азыркы белдемчилерди матадан эле жасап жатат го, биз кооздоп, жээгине баалуу аң терилерден бастырып жасачубуз. Эми муну аялдар кийет, баркыт, чий баркыт, нооту ж.б дан этеги жазы, эки өңүрлүү, асты ачык, белине кашат коюлуп тигилет. Жээктерине кундуз карматылса, шуру кадалып кооздолсо, сонун болот, саймалап койсо да болот. Кебез же жүн, кээде жука кийиз салынып, же ара туулган козунун же улактын өңдөлгөн терилери менен ичтелет.

Белдигин кашат дейт. Кашаты калыңыраак келип, тыгыз болуп шырылат. Адамды тыкан алып жүрөт. Кашаты топчуланат, эми азыр бел боолук кылып калбадыбы, илгери бүчү кылып топчулук кылчубуз. Мурун сыйга кийгенге деп өзүнчө жасап, кооздоп, аң терилери менен жээктечүбүз, үйгө кийген башка болчу. Азыр муну эч ким эки жакка кийбей калды. Биринчиден базарда ар кандай кийимдер көп, экинчиден бизге окшогон байбичелер кийет эле, өтө кооздогонго кундуз, норка терилери, мурункудай шурулар да жок. Негизи жаңы төрөгөн келиндер тагынса, солкулдабай белдери бекем болот.

Бир жарым, эки метр кездеме болсо болот, ал ар кимдин өз өлчөмүнө жараша болот.

Leave a Reply