Мусуралиева Жаңылкан, Түкүрүкчүнүн дубасы ооруга шыпаа

This post is also available in: Англисче, Орусча

Мусуралиева Жаңылкан, 79 жашта, Талас району, Кара-Ой айылы

Илгери тамырчы, табып, түкүрүкчүлөр чыкчу. Мектепте биз 3-класска чейин латынча окудук. Биз окуган «Эне тили» китебинде, кадимкидей түкүрүкчүнүн дубасы бар эле. Китептеги дубаны  жаттап, аны өздөштүрсө, жети жылдан кийин кимдин да болсо эми түшчү. Түкүрүкчү жанагы “рак”  оорусун бир паста айыктырчу. Оорулууга жети түкүрүкчүнү алып келип,  түкүртүп жиберсе эле «бери карап» калчу. Бул  ырымдын жол-жобосу мындай: Чоң казанга сууну толтура куюп, аны жылымык жылытып чоң кесеге сүзүп алат. Андан соң ууртап алып ооруган кишиге шалкылдатып түкүрө берет.

Таласта жашаган  эжем (Кыргыз эл жазуучусу Сүйүнбай Эралиев менен бирге окуган) жазында качма топ ойноп жатып, жыгылып кетиптир. Эсине келбегенде  мектептин арабасына салып Буденыйга (Буденыйда райондук оорукана жайгашкан) алып барышат. Биз тоодо болчубуз, “кызыңар доктурга жатып калды” деп мектептегилер айттырып жиберишет. Атам барса, эжем: «Мени бүгүндөн калтырбай, алып кет», – деп атама жалдыраптыр. Кийин эжем айтат: «Эшиктен эле түртмө арабага  кишилердин жандарын салып келатыр, көзүмө кадимкидей көрүндү. Анан баягылар түз мени көздөй жөнөшкөндө, эсим ооп, эч нерсе билбей калыптырмын. Көзүмдү ачсам эле араба түрткөн адам да, жанымда жаткан аял  да жок,  ошонун жанын алып кетсе керек . Анан менин да жанымды алат экен деп уктабай калдым. Эртеси атам келгенде  «жан ала тургандар бар экен, алып кетиңиз”  деп болбой койдум” .

Атам анан үйгө алып келген. Кара Накай деген күчтүү тамырчыны алып келип, көрсөтүп, тогуз түкүрүкчүнү жыйнап келишти. Азыр болсо тогуз түкүрүкчү түгүл, бирөө чыкпайт. Анан казан толтура суу жылытып, баягы түкүрүкчүлөр  шымаланып дубаларын айтып казандагы суу түгөнгөнчө  түкүрүшөт. Эжем болсо эс учун билбей жатыры. Кыпкызыл болуп жаткан неме, үч күн дегенде араң кубаргансып калды. Жети күн түкүрткөндөн кийин, кадимкидей оңуна келип,  эс алып кетти. Жети күндүн ичинде эле бүт денесинин баары жыландын кабыгындай түлөдү. Түлөгөн терилери бүт түшүп, өзү да бир башкача болуп куучуйуп калды. Ошентип ал түкүрүкчүдөн айыгып кетти. Ага тамак бербей, жалаң суу беребиз. Ошентип жалаң суу ичип жүрүп, оңолуп кетти.

Leave a Reply