Кудакеев Жениш, Жылдызды карап аба-ырайын айтса болот

[Бул интервью 2009-жылы Айгине тарабынан жүргүзүлгөн изилдөө убагында алынган. Биринчи жолу жарыкка чыгып жатат]

Кудакеев Жениш, Бакай-Ата району, Өзгөрүш айылы

Нылды ата мазарынын үстүндө Ай чөлкөм бар, ошол жерге жайчылар отуруп алып “былтыр жыл мындай болду, быйыл мындай болот” деп айтышчу. Талас өрөөнүнүн жашоочулары кандай суук болсо дагы,  токойдун ичине малын киргизип сактап калган. Анан кыргыздар бүт Иле суусун жагалап, Алтайды көздөй көчүп кетишкен. Ошон үчүн алты күндүк Алтай деген сөз калган, көчүп отуруп алты күндө жеткен экен. Мисалы, Сумбула деген жылдыз бар, эрте кыш түшөбү же эрте жаз келеби ушул жылдыздан билишчү. Анткени сумбула ушул учурда чыгат экен. Ошон үчүн биринчи августтан он бешине чейин малды чукур жерге түнөтүшкөн. Анткени жыл катуу боло турган болсо, сумбула коркунучтуу туулуп калса, мал арык болуп калат. Ошентип чукур жерге түнөткөн экен. Чоң  энем айтаар эле, “сумбула тууду, суунун башына муз тоңду” деп. Бул жылдыздын чыгышына жараша болсо керек, а жылдыз бир-эки саатка гана чыкса керек. Ушул  жылдызга карап кайберендер дагы үйүргө кошулган. Мындан да кыргыздар  билишкен, “аа быйыл кийиктер үйүргө эрте кошулду, жаз эрте чыгат” деп. Кээде кийиктер кеч чыкканда, жаз дагы кеч чыккан.

Leave a Reply