Жаманбаева Дариха, Ак тайлак жана Кыдыр ата ыйык жерлери

This post is also available in: Англисче

[Бул текст “Кыргызстандагы мазар басуу: Талас тажрыйбасынын негизинде” (Бишкек: Айгине, 2007) китепте жарык көргөн]

Жаманбаева Дариха, 45 жашта, 10 жылдан бери Кара-Буура районундагы Бакыян айылынын Ак тайлак жана Кыдыр ата мазарларынын кароолчусу.

Маалымат алган: Алыбаева Рабиха, Талас мамлекеттик университетинин орус филологиясы бөлүмүнүн студенти.

- Канча жылдан бери ушул жумушту аткарып келе жатасыз?

- 10 жылдан бери. Бирок жаш кезимде, жаңы келин болуп келген кезде эле кайын энелерим карап турушчу экен. Ошондо бул мазарларга 30 жылдай болуп калыптыр.

- Ак тайлак (Ойсул ата) жөнүндө сыр болсо айтып бербейсизби?

- Ак тайлакты кошуна абысын жеңем кайын энеси каза болуп, кырк ашында ушу булактан суу алып кетип бара жатканда, эртең мененки саат төрттө көргөн экен. Аппак тайлак чөгүп кыбыла жакты карап жатыптыр дейт. Жанына барса тим эле аппак, жаңы туулгандай экен. Анан келме келтирип, ээси ак тайлак экен деп келе бериптир. Ошондон кийин боюндагы 5 айлык баласы эртеси күнү түшүп калыптыр. Анан бул жерге келген бүбүлөр, зыяратка келгендер Ойсул ата бул төөнүн пири дешип, мазарды кээ бирде Ойсул ата деп да коюшат.

- Кыдыр ата менен Ак тайлактын айырмасы барбы?

- Бар. Кыдыр атанын касиети башка. Мурда кампа тамдын айнегинде шам күйүп турчу. Көрсө бул Кыдыр атанын касиети тийип жатканы экен.

- Эки булактын даамын кантип айырмаласа болот?

- Экөөнүкү эки башка. Ичип жүргөндөн кийин билинет да. Ак тайлак туздуу келет. Ал эми Кыдыр атаныкы кадимки эле суу түтүктөрдөн чыккан суулардай.

- Кайсынысын көбүрөөк пайдаланасыздар?

- Ак тайлактыкын кир, идиш аяк-жууганга, ал эми Кыдыр атаныкын тамак-ашка пайдаланабыз.

- Бул булактарга идиш жууса терс таасир тийбейби?

- Биз сууну үйгө алып барып жууйбуз. Керек болсо малдын башын сууга салдырбайбыз.

- Мазарлардын тарыхын билесизби?

- Ак тайлактыкын билбейм. Кыдыр ата мазары жакында эле ачылды. Ал жерден суу эле чыга берчү. Эмне болду деп ачсак, суу кайнап чыгып жатат. Булак турбайбы.

- Эмне үчүн Кыдыр ата деп койгонсуздар?

- Кыдыр ата деп биз койгон эмеспиз. Бейшекеден келген аялдар түш көрсө, түшүнө киши болуп, анан Кыдыр бабам болуп көрүнүптүр. Алар келип зыйнат кылып, Кыдыр ата деп коюшкан.

- Сиздер тарабынан мазарларга карата кандай иш-чаралар жүргүзүлдү?

- Былтыр тал-терек тиктик. Жаман нерселерден коргоп, булактын үстүн жаап койдук. Цемент куйдуруп, суу ала тургандай гана жылчык кылып коеюн десем, булактын көзүн жаппайт деп коюшту.

- Мазардын касиетин байкадыңыз беле?

- Азыр деле байкайм, өзгөчө 4-күн болгондо. Алыстан кишилер келээрде сезем, оор болуп кыйналам. Ошол кишилер келип жар салып, куран окуп кетишет. Алар кеткенден кийин эс алып, жеңилденип калам.

- Бул мазарга келип айыгып кеткендер барбы?

- Бул жерге бирөөнүн 18 жаштагы оорулуу кызы үч жолу сыйынып, жакшы болуп, кудайга шүгүр деп кетишти.

- Сиздерге чейин ким тарабынан кам көрүлүп жаткан экен?

- Үй кулптанып турчу экен. Кийин өзүбүз карап калдык.

- Дегеле мазар дегенди кандай түшүнөсүз?

- Мазар – бул ээлүү жер. Бул жерден төрөбөгөндөр төрөйт, кыргызчылык кылгандар келишет.

- Булактар кышында соолуп калбайбы?

- Жок. Эч соолубайт. Кышында кайра толкун болуп ташкындап калат.

- Бул мазарларга элдин аз же көп келиши эмнеге байланыштуу деп ойлойсуз?

- Түш аянга байланыштуу. Кээ бирөөлөр жан азабынан келет, сыйынып жүргөндөр келет.

- Сиз өзүңүз сыйынасызбы?

- Сыйынам. Шам тигип коем, 7 оймо жасайм.

- Кээ бирөөлөр аян бергенде барабыз деп айтышат. Сизчи?

- Меники аян бергенде эмес. Мен оолугуп калганда, буулукканда баргым келет, сыйынгым келет. Ошол учурда бара берем.

- Мазарларга көзү ачыктар, бүбүлөр барышат. А сиз кайсынысына киресиз?

- Мен эч кимисине кирбейм. Өз каалоом менен сыйынам. Бул эшиктин алдындагы булактарга элдер келгени үчүн мага да таасири тиет.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>