Муратбаева Токтош

Муратбаева  Токтош, 74 жашта. Талас району, Козучак айылы.

Улуттук тамак-аштар: беш бармак, эжигей, жупка, жарма ж.б. Эжигей жасаш үчүн кой сойгондо жумурусун алып, койлорду саап алып чака-чака кылып, ошол сүттөн жумуруга куюп койсо жакшынакай болуп ачып калчу. Калган сүт казанга куюлуп, от акырындан табы менен жагылчу. Сүткө жумуруну кол менен эзе берсе ал эзилип жок болуп калат да, сүт улам коюуланып олтуруп бышкан. 4-5 саатта бышып калчу. Жумуру дегенди койдун ашказаны десек болот. Койдун андан башка бөлүгү менен кылганын көргөн жокмун. Бышкандан кийинкисин көрсөң сонун, быштактай болот, кесип жейсиң, бир сонун да. Быштактан да даамы бир бөлөк болот, койдун сүтү менен бышырылып жатпайбы Боз үйдө жашачубуз, ал кезде анын бир чекеси ашкана болчу. Сүт тарткан машине жок ал кезде, жүк жыйылаар эле төрдө, ошол жүк жыйылган тактайдын алдында  мындай-мындай чоң жыгач табак болоор эле, ошолорго куюп-куюп койчубуз. Ошондо үстүнө калың болуп чогулуп калган каймагын калпып алчубуз, ал да эми жөн каймак эмес, бир укмуш таттуу болот. Ошентип эле муздак жерге коюп каймак кылып алчу да май кылчу. Каймакты казанга кайната берсе май чыкчу, сары майын калпып алып, калганын чөбөгө деп коет, аны бизге нан аралаштырып туурап, мыкчыма жасап берчү. Майды койдун же эчкинин карынына куюп койчу, кышта жесең ал бир башкача даамдуу болгон. Чөбөгө деген жанагы каймак сызгыргында сары май болуп бөлүнүп чыкканда түбүндө калат го, ошонусу. Аны сүзмөгө кошуп курут жайса да катуу болбой майлуу, даамдуу курут болгон. Сүзмө кандай жасалган? Каймагы алынган сүттү жылуу кылып, ысык болсо айран ачуу болуп калган, муздак болсо уюбай калат, жылытып, айран уютку салып жылуу жаап койсоң, 5-6 саатта уюп калган аны кесе-кесе кылып ичээр элек, калганын калталарга куюп илип койсоң, сары суусу сарыкканда сүзмө болуп калат. Аны алып тоголоктоп-тоголоктоп күнгө жайсаң, бат эле катып, катуу болуп калат, көлөкөгө жайып кургатсаң жакшы кургайт, анан жана чөбөгөдөн аралаштырып курут жайсаң андан да даамдуу болот. Кадимки карынды бычак тийгизбей таза кылып алып, бүтүн бойдон аны тузга чылап койсо ал жакшынакай болуп бышат, же айранга салып койсо өзү ийине жеткенде аппак болуп калат, көлөкөгө кургатуу керек, болбосо кагжырап калат. Жумшак болуп бышкан карынга май куйса акпайт, эрип кетпейт, кышында жегенде карынды кошо жей бересиң, анткени ал тузг, айранга бышып калган да. Этти деле сонун кылып сүрсүтүп алчубуз да, курттатпай, биттетпей, анда муздаткыч деген деле жок, салкын жерге коюп эле кургатып алчубуз өрүктөй кылып. Сүзмө куйган калтаны азыр го кездемеден жасап жатабыз, мурун жүндөн ийрип, таар кылып согуп, жасап алчубуз.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>