Көчүрүү, эситки, түтөткү

This post is also available in: Англисче, Орусча

[Бул текст “Кыргызстандагы мазар басуу: Талас тажрыйбасынын негизинде”

(Бишкек: Айгине, 2007) китепте жарык көргөн]

Көчүрүү, эситки, түтөткү деген эмне? Алар кандай жана эмне үчүн аткарылат?

Бүбү Үмөталиева Токтош: Көчүрүү, эситки, түтөткү - бул адамдардагы ар кандай жаман нерселерди, илешкерлерди дуба жолу менен тазалоо.

Дагы көчүрөт деп коет, адамдар бири-бирине көз артып ар кандай дубаларды жасап коюшат. Ошондой болгон адамдар, живиш болгондор келишет. Анан аларга да өзүнчө ырым жасайм. Жалаң жиптер менен көчүрүп жасайм.

Мен көбүнчө живиш болуп келгендерди көчүрөм, катуу сезгенип же ооруп келгендерди туз, суу менен көчүрөм, же болбосо эмдейм да. Оору болгон адамга, өзүн жакшы сезбей калган адамга катуу ырым жасап же дем салып койсом бат сакайып кетишет.

- Көчүткү ырымын айтып берсеңиз?

- Мында ак, кара, кызыл жип менен көчүрөм. 3 ушундай түрлүү жип алып, аны живиш болгон адамдын башынан бутунун аягына чейин ченеп алам, жипти келген адамдын бою менен тең кылыш керек. Анан жипти дуба менен түйүп баштайм. Ар бир жипке 7 жолу түйүн жасайм, ар бир түйүнгө дуба окуп, анан түйөм. Ошентип 3 жипке жетиден 21 жолу дуба окулат. Анан түйүндөрдү жасап бүткөндөн кийин, жиптерди ошол адамдын 12 мүчөсүнө тийгизип, жипти жайга же бут баспаган жерге ыргытуу керек.

- Живиш болуп келген адамдарга бул ырымды канча жолу жасайсыз?

- Бир эле жолу жасайм, бул аябай чоң ырым, бир эле жолу жасоо жетиштүү болот. Көчүрүүнү жолу байланган адамдарга жасайм. Ушундай адамдарга дагы эситки, түтөткү деген ырымдарды жасайм.

Эситки деген ырым негизинен төрөбөгөн аялдарга аткарыла турган ырым. Ак дептердин кагазына дуба жазылат. Анан ошол дуба кагазды чыныдагы сууга эзип ичиш керек.

- Канча күн эзип ичиш керек?

- Жаман нерсеси, илешкери азыраак болсо, азыраак ичесиң 7 күн, ал эми илешкери көбүрөөк болсо көбүрөөк 11 күн ичиш керек.

- Ал эми канча кагазга дуба окуп бересиз?

- Аны оорусуна карап туруп окуйм. Эгерде оору аябай кыйын, адам кыйналып келсе 3-4 кагазга дуба жазып берем, 11 жолу эзип ичкенге жетсин деп. Дуба жазылган кагаз түгөнүп калса кайра жаңыртып, жаңы кагазын ичиш керек. Ал эми оорусу жеңил болсо бир эле кагазга дуба жазып берем.

- Эситки ырымы кандай максат менен жасалат?

- Жаман нерселерден, илешкерлерден кутулуу максатында аткарылат. Төрөбөгөн аялдарга ушул ырымды жасаганда жаман нерсеси качып кетет да, анан төрөшөт. Төрөбөгөн аялдардын жаман илешкер нерсеси болот да, ошон үчүн алар төрөшпөйт. Ал эми кээ бирөөлөрдө илешкер болот, алар болсо турмушка чыкпай калышат. Иши оңолбой жаткандарда да илешкерлер болот. Мындай илешкерлерди көрө албаган адамдар салып коет.

Көз оорулууларга анан жолдорун дуба бууп койгондорго түтөткү деген ырым аткарылат. Бул жерде арчаны тарелкага саласың, үстүнө дуба жазылган ак кагазды коюп, адамдын кийимине, бүт денесине түтөтүп чыгуу керек.

- Түтөткүнү канча жолу түтөтүш керек?

- Аны да оорусуна карайм, кыйын болсо 7-11 жолу түтөтөм, оңой болсо 1-3 жолу түтөтөм. Түтөткү төрөбөгөн аялдар жана оорулуулар үчүн жасалган ырым. Жана кээ бирөөлөрдүн көңүлү ачылбай, желкеси тырышып калат, ошондо эситкини ичип койсо жакшы болуп кетет.

- Бул ырымдарды жасап жатканда кандайдыр бир буюм же куралдарды колдонсузбу?

- Эситки, түтөткү ырымдарын жасоодо бир гана дуба керек. Түтөткүдө болсо арча керек.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>