Шайыктар менен кароолчулар

This post is also available in: Англисче, Орусча

[Бул текст “Кыргызстандагы мазар басуу: Талас тажрыйбасынын негизинде”(Бишкек: Айгине, 2007) китепте жарык көргөн]

Бул бөлүмдө сиз айрым  ыйык жерлердин шайыктардын жана кароолчулардын интервьюларын же өмүр баяндарын окуй аласыз.

Айгине 2005-жылы Таласта иштей баштаганда жергиликтүү калктын ичинде мазарларга зыярат кылуу менен бирге аларды дайыма көзөмөлгө алып, коруп, тазалап жүргөн кишилер да бар болуп чыкты. Бир жарым жылдын ичинде Айгине Талас облусу боюнча ошондой 23 кишини таап, алар менен бирге иштешип, кээ бир байкоолорду жүргүзүүдө.

Ысык-Кол аймагындагы ыйык жерлердин шайыктары-кароолчулары аз болгондугу менен Таластан айырмаланат.

Тажрыйбабызга негизделип мазарларга атайын кызмат кылып жүргөн кишилерди эки топко бөлүүдөбүз: шайыктар жана кароолчулар. Бул жерде эки башка сөздүн пайдаланылышы кокусунан эмес. Шайыктар – булар мазарга кам көрүүнү мойнуна алып, зыяратчыларга жол көрсөткөн, ырымдарды башкарган, мазардын тарыхын, касиетин жана башка маалыматтарды айтып берген адамдар. Ошондой эле шайыктардын көбү өзү караган мазарларда табыпчылык ишин жүргүзүшөт. Ал эми кароолчулар – булар мазарга кам көрүүнү мойнуна алып, коруу, тазалоо иштерин жүргүзгөн адамдар.

Шайыктар менен кароолчулар бул ишке ар кандай убакытта ар кандай жолдор менен келишкен. Аны окурмандар төмөнкү бөлүмдө окуй алышат. Бирок баса айта кете турган нерсе: шайыктардын баары өз учурунда ооруп кыйналып, барарга жер таба албай калышканда, мазарларга кайрылышкан. Ошол мазарларда алар өз ордун табышып, ден соолугун оңдошуп, бир гана өздөрүнө эмес, башкаларга да жардам берүүгө жарашты.

23 кишинин арасында 9 аял бар. Шайыктар менен кароолчуларды бул ишке эч бир коомдук күч мажбурлап койбогонун, бул ишке алар ички муктаждыктын негизинде келгенин эске алганда, бул, эң оболу, кыргыз коомунда аялдар менен эркектер тең демилге көрсөтүп, тең жүк көтөрө ала тургандыгынын белгиси.

Шайыктар менен кароолчулар – башкалар сыяктуу эле пенделер. Кээ бирөөлөрүн эл мурда аракка берилген, оргу-баргы адамдар катары таанышчу. Айгине муну эч жокко чыгарбайт жана жашырбайт. Бирок так ушундай адамдар мазарларга байырлап, шайык же кароолчу болуп калышканы кокусунан эместир. Кристина Грофф аттуу Америка илимпозу аракка жана баңгизатка берилген кишилер менен кенен изилдөө жүргүзүп, мындай бир ойго келген: өтө сезимтал, өзгөчө руханий изденүү жолунда жүргөн кишилер ошол сезимдерин, изденүүлөрүн айлана-чөйрөсүндөгү шарттардын айынан ишке ашыра албаса, ичкилик жана баңгизатка берилип кетишет. Баарыбыз билгендей, совет учурунда мазарга шайык болуу же мазарларда табыпчылык иш жүргүзүү, дегеле бүгүн «кыргызчылык» деп аталган жолдо жүрүү мүмкүн эмес болчу.

Таластан мурда арак ичип, бүгүн эле шайык болуп калган адамдарга ишенүү болобу деген ойлорду да уктук. Бул суроого Айгине жооп бере албайт. Муну ар бир адам өзү гана чече алат.

Биздин максатыбыз – аракечтикти жеңип, жашоо-турмушунда өз ордун таап, өз турмушун кандайдыр бар жагымдуу багытка салган кишилердин кабарын жалпы элге жеткирүү.

Көбүнчө шайык, кароолчулар менен Талас университетинин студенттери маектешип, маалымат чогултушкан. Арийне, маалыматты чогултуу, маекти жургүзүү, дегеле талаа изилдөөсүн жүргүзүү боюнча Айгиненин мугалимдери бир нече сабак берип, студенттер менен бирге иштешкен.

Алынган, табылган маалыматты ар кандай түрдө сунуш кылуу мүмкүн эле. Бирок биз Талас студенттеринин шайыктар жана кароолчулар менен болгон маектерин дээрлик өзгөртпөй берүүнү туура таптык, анткени бул талаа изилдөөлөрү жана маектер студенттерибиздин эң алгачкы кесиптик иш-аракети жана тажрыйбасы - аны болгонун болгондой сактоо маанилүү.

Бул жерде биз үчүн дагы эң маанилүү нерсе – бул студенттер менен шайыктар, кароолчулардын ортосундагы болгон маектер – эки бөлөк муундун жолугушуусу болгондугунда. Жаш, турмуштук жана руханий изденүүлөрдү жаңы баштап жаткан муун үчүн эже-абалар, ата-апалар менен бетме-бет отуруп, маданиятыбызда зор орун ээлеген нерселер жөнүндө пикир алышканы -   эки муундун тең көз карашын жана ой-чабытын кеңейткендей сезилет. Айгине муундар ортосундагы баарлашууга салым кошконуна сыймыктанат.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>