Шам кандай жагылат?

This post is also available in: Англисче, Орусча

[Бул текст “Кыргызстандагы мазар басуу: Талас тажрыйбасынын негизинде”

(Бишкек: Айгине, 2007) китепте жарык көргөн]

Бүбү Чоңмурунова Чачыкей:

– Төрөбөгөн аялдарга 7 шам жагуу деген ырымды аткарам. Төрөбөгөн аялды шам убагында, башкача айтканда, күүгүм кирген кезде кумурсканын уюгуна алып барам. 7 нан алып келинет, куран түшүрүлөт, анан барып 7 шам жагабыз. Биринчи  7 чийди алам, андан кийин пахтага же бинтке май сыйпап, аны ар бир чийге орош керек. Анан 7 чийди чогуусу менен эки таштын ортосуна коюп, ширеңке менен чагып күйгүзөбүз. Шам күйүп жаткан кезде төрөбөгөн аялдар ичинен тилектерин айтып отуруш керек, эгерде шам толук күйүп бүтсө, демек тилеги кабыл болот. Ал эми толук күйбөй өчүп калса, анда да ошого ыраазы болуп, кийин дагы 7 шам жагуу керек.

Бул ырым төрөбөй жүргөн аялдардын төрөшү үчүн кудайдан суроо максатында аткарылат. Анткени шам от болуп күйөт, ал эми от менен биз пирлерди чакырабыз. Кудай менен байланышты ошол пирлер менен гана түзүүгө болот. Ойлогон ой-максаттарыбызды, тилектерибизди пирлер кудайга айтып барышат. Ошондо биздин тилектер бат кабыл болот. Мына ушундай максатта 7 шам жагуу ырымы аткарылат. Бул ырымга төрөбөгөн аял менен табып гана катышат. Ырым 5 мүнөттүн ичинде аткарылып бүтөт. Бул ырымды 3 жолу жасап берем. Жалаң шаршемби күндөрү, шам убагында, башкача айтканда күн нуру баткан убакта жагам.

– Ушул 7 шам жагуу ырымы боюнча кандайдыр бир уламыштарды билесизби?

– 7 шам тигүү ырымы бул тээ Манас аталарыбыз болгон учурларда эле аткарылчу экен. Ошондон бери аткарылат, кыргыздын канына сиңип калган экен да.

– Канча шам болуш керек?

– Негизинен 7 шам тигилет, ал эми көп адамдар барса 21 шам тигилет. Мисалы 10 адам барса, бирок тилектери бирдей болсо, ошол 10 адамдын баары бир нерсени гана тилеп турушса, анда 7 шам жагылат. Ал эми 3 адам барса, бирок ар биринин тилектери ар башка болсо, анда алардын ар бири 7 шамдан жагыш керек. Ошондо гана тилектери кабыл болот.

– Бул ырымды аткарып жатканда кандайдыр бир буюмдарды же нерселерди колдоносузбу ?

– Эч кандай буюм колдонбойм, бир гана чий, пахта керек болот. Андан тышкары биз кумурсканын уюгуна барып жаткандыктан, кумурскаларга жем алып баруу керек. Жем деген бул жанагы алып келген 7 нандын ар биринин учунан үзүп, аны кумурскаларга таштайт. Кумурскаларга таштап жатканда жүгүнүп, таазим этүү керек. Алып барылган 7 токочтун ортосу кесилбеш керек, оюк болбошу керек, бүтүн бойдон жасалышы керек. Ал эми ошол төрөбөгөн аял алып келген өзүнүн 7 токочунан жебейт. Ниет кылып келгенден кийин жебеш керек.

– Анда ал 7 токочту кимдер жеш керек?

– Жанындагы адамдарга бериш керек.

– 7 шам жагуу ырымы кайсыл жерде аткарылат?

– Кумурсканын уюгунун жанында.