Шам жагуу

This post is also available in: Англисче, Орусча

[Бул текст “Кыргызстандагы мазар басуу: Талас тажрыйбасынын негизинде”

(Бишкек: Айгине, 2007) китепте жарык көргөн]

Шам жагуу деген эмне?

Таластагы бүбү-бакшылар шам жагуунун аныктамасын беришти:

Чоңмурунова Чачыкей: «Шам жагуу – бул шам жагып, пирлерди чакыруу менен кудайга жалынып сыйынуу, ойлогон ой-максатты, тилеген тилекти кабыл кылышын тилөө.

Ыбралиева Марита: «Бул Алла Таалага, улуу күчтөргө, периштелерге, мазарлардын ээлерине байланышка чыгып, аларга жалынуу» .

Анарбекова Бүайша: «Бул пирлерди, колдоочуларды чакыруу менен ооруган адамдын же жагылып жаткан үйдүн тагдырын суроо».

Кадыров Жумадин, акын, Бишкек шаарындагы «Бийиктик» басмаканасынын жетекчиси: Шам жагуу ырымы көрүнгөн дүйнөдөн көрүнбөгөн дүйнөгө өтө тез өткөрүүчү көпүрө катары тээ илгертеден колдонулуп келген. Анын дагы бир орчундуу себеби, шам кимге арналып жагылган болсо, так ошо багышталган кишиси үчүн шам жаккан тарап жалындай жалбырттап күйөөрүн шерттей турган белги катары да эсептелген.

Шам жагуу ырымы дүйнөнүн көп элдеринде кеңири тараганы менен, ислам динин тутунгандарда такыр жок. Мухамбет пайгамбар өзү эч убакта шам жакпагыла, жаккандарды жек көргүлө деп көрсөтмө бербегени ырас дечи, бирок, анын окуусуна жамынып арам ойлорун элге таңуулаган динбузарлардын аракети аркасында көп кылымдан бери ислам дини шам жагуучулукту куугунтуктаганы куугунтуктаган.

[Ылдыйкы интервьюлар Талас  аймагында 2005-жылы Айгине тарабынан жүргүзүлгөн изилдөөлөр убагында алынган. Биринчи жолу жарыкка чыгып жатат]

Мамыржан Аттокуров: Шамды мен шам мезгилинде жагам, кеч кирерде, куранды барганда эле окуйм.Кээ бирөөлөр шамды саат 12ден кийин жагышат экен. Мен угуп, аябай таң калгам. Шамды шам убагында жагыш керек го деп айткам. Шам көз ооруга жакшы, күлү менен эмдесе болот. Калган күлдү тебеленип калбасын деп сууга агызып жиберем. Бул жолдо жүргөнүмө 18 жыл болуп калды. Жолго чыгаардын алдында, же мындай деле жолго чыгаарда куран окуйм, ач арбактарга деп коём. Аман барып келишибизди, жакшылык тилейм. Эгин чачканда 1-курт кумурскалардын акысы, 2- канаттуу куштардын акысы, 3-жетим жесирлердин акысы, 4-Алла таллага, 5-өзүмө деп куран окуп дыйкан пири Кыдыралеки саламга дейм”.

Калманбетова Айгүл: Шам жагылып жаткан үйдөгү адамдар  бири калбай катышышы  керек. Кадимки чийден 21 шам жасалат. Шамдын  ээси болот, ага арбактар келет. Чийди сындырып алып,  майга салынган пахтаны ороп,  пиялабы же бир идиштин түбүнө күл салып,  ошого сайып,  баарын тегерете олтургузуп, шамды күйгүзүп ага “зыярат кылгыла,  ой тилегиңерди айткыла” дейм. Кимдин эмнеси болот,  каери ооруйт, ошол жерлери түшө берет. Бүткөндө айтып берем,  шам жакшы күйсө – жакшы, кыйналып күйсө – ошол оор болуп эсептелет. “Шайтандар уялап калган”  деп биз шам жагып бүткөндөн кийин,  үй тазарып,  катышкан адамдар да жеңилдеп,  ичи тазарып калат. Шам мүмкүн болушунча караңгы киргенде жагылат. Тесме, камчы, куран китебимди кошо коюп коем. Эгер оор үй болсо үч жолу, жеңил болсо бир эле жолу жагылат. Бейшембиден жумага караган күнү бул ырым жасалат.

Аттокурова Кумар, жашы  88: Үч,  жети же жыйырма бир кылып алып үйгө же оор оорулуунун үйүнө жагабыз.Ооруусунан айыксын,  ушул шамдай жаркырап күйүп турсун, жамандык кетсин деп кемегенин түбүнө жагабыз. Чийди бирдей кылып сындырып алып, пахтаны майга малып, ороп чийге очокко сайып, ширенке менен эле күйгүзөбүз. Анткени чий касиеттүү.  Ал ар жерде эле өсө бербейт. Биз Жамбул жактан терип келебиз.

Leave a Reply