Зикир чалуу

This post is also available in: Англисче, Орусча

[Бул текст “Кыргызстандагы мазар басуу: Талас тажрыйбасынын негизинде”
(Бишкек: Айгине, 2007) китепте жарык көргөн]

Зикир чалуу деген эмне?

ШайыкКудакеев Жеңиштинаныктамасында, зикир чалуу – бул катуу үн чыгарып келме келтирүү, кудайды даңазалап мактоо, мазарга зыярат кылып келгендердин тилеги кабыл болушун кудайдан сурануу.

Бүбү жана шайык Чоңмурунова Чачыкейдин айтымында – бул катуу үн чыгаруу менен Алданы чакырып, өзүңдүн жан-дүйнөңдүн, үйүңдүн таза болушун жана эл-журттун амандыгын тилеп Алдадан суроо.

Совет учурунда берилген расмий аныктамага кайрылып көрсөк: Зикир – думаналардын, молдолордун ж.б. кудайга жалынып-жалбарып, сансыз ирет атын айтып кайталап чамынып күүлөнүүсү[1] .

Зикир кандай чалынат?

Нылды ата мазарындагы зикир

Кудабаева Гүлжандын, Америка университетинин, маданий антропология бөлүмүнүн студентинин байкоосунда:

Зыяратка мазардын шайыгы молдо Жениш Кудакеев (негизги катышуучу), жана зыярат кылып келген 5 адам (24, 44, 46, 70, 40 жаштарда) катышып жатат. 3 аял, 2 эркек; бир эркек – молдо, бир аял – бүбү, калгандары жөнөкөй эле, айылдык, иштебеген адамдар. Алардын маанайлары чөгүңкү. Жүрүм-турумдары кылдат, эч кандай ашыкча кыймыл жасашпайт, бир олтурган жерлеринен эч жакка жылышпайт. Сырткы кийим-кейпи кадимки эле айылдыктардай. Окуянын жүрүшүндө бүбү аялдын колунан теспе түшкөн жок. Башка эч кимдин колунда атайын буюм жок.

Мазардагы Көз-Булак деп аталган таштын оюгундагы булактын жанында Жеңиш ата өйдө туруп алып, мандайында олтурган молдодон ырдап коюшун өтүндү. Ал араб тилинде ырдап жатканда, Жениш ата теспеси менен келме келтирип, кыргыз тилинде Алладан аманчылык тилеп, ушул зыярат кылып келгендердин тилеги кабыл болуусун сурады. Ушуларды сурап жатып ал ыйлап жиберди. Бардыгы бата кылып, булактагы сууга беттерин жуушту.

Окуя тоонун башталышындагы, чон жалпак таштын үстүндө, Көз-Булактын тегерегинде өтүп жатат.

Жеңиш молдо менен болгон маегинен:

– Эмне үчүн Сиз зикир чалып жатып ыйладыңыз?

– Анткени бүгүн бейшемби. Бул күнү арбактар, рухтар жерге түшөт. Зикир чалганда алар бизди эскерип жатат деп кубанат. Мен зикир чалып жатканда рухтар абдан көп келди, тим эле ушул жерге батпай кетишти. Бул бүгүн келген кишилердин баарынын тең зыяраты кабыл болгонун билдирет. Бардыгыбыз тең таза ниет менен келиптирбиз, арабызда бир да арам саналуу киши жок экен. Алар биз менен бирге бата кылышты. Бүгүн ушул жердегилердин кимиси эмнени сураса баары аткарылат. Анткени рухтар мындай көп келгенин мен биринчи көрдүм. Мен аларды көрүп ыйладым.

– Отургандар ичтеринен бирдемелерди сүйлөп жатышты го, алар эмнелерди сүйлөштү?

– Алар өз дубаларын армандарын айтып, тилек кылып жатышты.

– Бир аял теспе кармап отурду, ал эмнени билдирет?

– Теспе менен келмени кайталап, эсебинен жаңылбайын деп колдонот. Бул Алланы улуктоонун бир түрү.

– Эмне үчүн ыйлашат?

– Мен Алла уксун деп ыйлайм, пенделерге жардам бер деп ыйлайм.


[1] Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгү. 1-том. – Ф.: Мектеп. 1984. 389-б.

Leave a Reply