Дем салуу

This post is also available in: Англисче, Орусча

[Бул текст “Кыргызстандагы мазар басуу: Талас тажрыйбасынын негизинде”

(Бишкек: Айгине, 2007) китепте жарык көргөн]

Дем салуу деген эмне?

Бүбү Үмөтбаева Токтош: Дем салуу – бул адам ооруп сыркоологондо аны колдоочулар, кайыптар, пирлер, ажылардын жардамы менен сакайтуу.

Шайык Кудакеев Жеңиш аныктамасында: Дем салуу – бул адам сыркоологондо, эски оорусу кармаганда, бир нерседен коркуп, чочуп калганда аны дуба жолу менен айыктыруу.

Кудабаева Гүлжандын байкоосунда: Бул ырымга эки киши катышты: Дем салуучу – Жениш ата, жашы 59да; жана 19 жаштагы сыркоолуу кыз. Дем салуучу өзүнүн ишин берилгендик менен аткарып жатат, сыркоологон адамдын маанайы суз. Сырткы кийгени кадимки эле үй кийимдери.

Дем салуучу сыркоолуунун мандайына чөгөлөп олтуруп алып, акырын суроо берип жатат. Кыздын эски оорусу кармап калып келген. Дем салуучу төмөндөгү суроолорду берди: Жаман сөз сүйлөгөн жок белең? Жыгылган жок белең? Температураң жок беле?

Суроо берип бүткөндөн кийин, кыздын артына бир нече жолу чапты. Ичинен күбүрөнүп дуба окуп, ар бир эки мүнөт сайын сыркоолуунун бетине «сүфф-сүфф» деп үйлөдү. Ушул үч жолу кайталанды. Акырында сыркоолуунун ийининен үч жолу сылап койду.

Бул ырым Өзгөрүш айылындагы бир үйдүн ичинде өттү. Эч кандай өзгөчө буюмдар колдонулган жок.

Дем салуу кандай жана эмне үчүн аткарылат?

Үмөтбаева Токтош:

– Дем салуу ырымын кантип аткарасыз?

– Эң биринчи камчымды алам, ал камчыны мойнуна салып, ороп коем. Камчынын бир жак бетинде боо болот, ошол боону экинчи жак бетине байлап коем. Анан аса муса таяк менен оорулуу адамдын аркасынан катуу-катуу кылып кезеп коем. Буларды жасап бүткөндөн кийин колум менен аркасын чаап, чаап, силкип коем. Ошондо тиги адам бат эле жакшы болуп кетет.

– Дем салуу ырымы кайсыл жерде аткарылат?

– Эгер үйгө келишсе үйдөн эле дем салам, коломтонун жанынан салам да. Ал эми кээ бирөөлөр мазарга барабыз дешсе мазарлардан да дем салып берем. Мисалы, Зулпукорго, Арашанга, Нылды ата, Боотерек мазарларына да алып барып дем салам. Мазарлардан көбүнчө булактын жанынан дем салам, анткени булактын жанынан дем салганда оорулуулар бат айыгышат. Ал эми көпчүлүк адамдар бири-бирин көрө алышпайт. Азыркы бүбүлөр түрктөрдүн, цыгандардын дубаларын колдонуп, жаштардын жолун тороп коюп жатышпайбы. А мен болсо кудай таала берген касиет нур менен кайрадан жандандырам.

– Дем салууну кандай максат менен аткарасыз?

– Максаты оорулуу адам болсо ал ушул демден бир шыпаа болобу, ушул демден айыгып кетсем экен деген максатта келет да, анан мен кудайга, колдоочуларыма сыйынып аларга куран окуп туруп, анан дем салам. Анан жакшы болуп кетишет. Дем салууну жакшы тилек, жакшы ниет менен жасаш керек, ошондо эм дагы жакшы түшөт, адамдар да бат сакайып кетишет. Мага келген адамдарга демди жакшы болуп кетишсин, сакайып кетишсин деген максатта салам.

– Дем салуу ырымына кимдер катышыш керек?

– Ооруп келген адам жана мен катышам. Бирок оорулуу адамдардын илешкерлери көп болот, анан мен өзүмдүн колдоочуларым жардамга келет. Мисалы, мен дем салып жатканда ажылар, кайыптар жардамга келишет. Сүфф-сүфф дегенде алар мага жардамга келишет.

– Бул ырымды аткарып жатканда кандайдыр бир куралдарды же буюмдарды колдоносузбу?

– Камчымды колдоном, аса муса таяк колдоном. Анан кээде жаш балдардын жүрөгү түшкөндө Калпа-Ата мазарына алып барып булактын суусу менен дем салам.

– Камчы менен адамдарга канча жолу дем саласыз?

– 7 күн дем салам, оорусуна карата салам да, жеңил оору болсо 3 күн дем салам, оор оору болсо 7 күн салам. Мен көбүнчө живиш болуп келгендерди көчүрөм, катуу сезгенип же ооруп келгендерди туз, суу менен көчүрөм, же болбосо эмдейм да. Оору болгон адамга, өзүн жакшы сезбей калган адамга катуу ырым жасап же дем салып койсом бат сакайып кетишет.

– Мисалы, сизге оорулуулар келгенде кандай ырым-жырымдарды жасайсыз?

– Эгер зикир көтөрө турган оору болсо мен анда зикир көтөрүшүм керек, жарга отургузушум керек. Жок андай эмес, камчы менен аса-муса менен айыга турган оору болсо ошол куралдарым менен менен дем салам, ырымдайм.

Leave a Reply