Жигит пирим, Кыз пирим, ыйык жерлер

Кыргыз эли жердеген аймактарда ыйык жерлер корустон мазарлар, эски арихитектуралык курулуштар өтөкөп. Алардан тышкары тоо таштар дарактар суулардын дагы бир кыйласы ыйык деп аталып элибиз аларды ыйык сактап ушул кунго чейин зарыят кылып келишет.Ата- энелерден калган ыйык салт азыр да уланууда. Мындай жоролго адат- элибиздин туулган жерин терең сүйгөндүгүнөн өткөн окуяларды кылымдар бою көкүрөгүнө түйүп келгендигин кабар берет. Мунун мааниси ар тараптуу жана терең.

  1. Ата конушун сүйүсү
  2. Сүйүү менен аны эң мыкты сактоонун жолу
  3. Болуп өткөн окуялардын унуталбай эл эсинде кылышты

Баткен жана Кадамжай районун чектеринде жайгашкан Жигит пирим жана Кыз пирим ыйык жерлери Кыргызстанга гана эмес кошуна Өзбекистан , Тажикистан элдеринде да илгертеден белгилүү. Бул аймакта жашаган элдердин аталган үй- бүлөлөрдө көз карегиндей сактап сыйынып келиши акырындап өлтүрүп диний терең ишенимдерге чейин жеткен. Эл ал жерге барып, мал союп кан чыгарып,козу өткөн жакындарына Куран окутушат ал гана эмес өздөрү ооруп сыркап калса да ал жерге сыйынышып алладан жана Жигит- пирим жана Кыз пиримден жалынып жардам сурашат. Балдары Төрөролгөндө ырымданып кырсык кокустуктардан сактасын дешип Жигит пиримге арнап чач ( ныяз) коюшат. Балдары чоңойгондо ошол жерге барып мал союп чачын кырктышат. Жигит- пирим ыйык жери көк дарыянын оң жээгинде ал эми Кыз пирим дарыянын сол жээгине жайгашкан. Жергиликтүү элдердин аңыз айтышына караганда бул жердин ыйык аталып калышы кыз-жигиттин кайгылуу махабатынан келип чыккан. Илгери оор жана адилетесиз замандарда кыз-жигиттери өздөрү каалаган жигиттерине турмушка чыга алышкан эмес. Зордук  зомбулук доорун сургон заманда күчтүүлөр каалаган кызды зордукчасы нике кыйдырып анын каалоосун менен эсептешет.

Дарыянын оң жеринде жашында жашаган суучу жигит сол жээгинде жашаган сулуу кызды сүйүп калып ички сезимин ага билдирет. Ошентип алардын опурталдуу сүйүүсү башталат. Муну билип калган кыздын туугандары кур намысына алдырып, кызды үйүнөн чыгарбай коет да башка бирөөгө берүүгө шайланат Мындан кабардан блогон жигит түн катып дарыядан өтүп келип кыз экөөбүз качат.  Куугандар качкан кыз-жигит дарыядан өтмөкчү болушат. Суу күркөрүп кирген мезгил болгондуктан түн ичи кыз агып кетет. Ашыгын кармай албаган жигит өзүн да дарыяга ыргытат. Бул кайгылуу окуяга Ыйланган эл кыз-жигиттин соогун бир жерге коюну өтүшөт. Бирок кыздын туугандары буга намыс кылып кыздын соогун өз айылындагы үстүндөгү кызыл жашоолуу адырдын түбүнө коюшат, жигиттин соогу өз айылындагы чоң жардын түбүнө коюлат. Эл алардын көпкө унутпай, зыярат кылышат. Жыл өткон сайын ал жер ге айланып ага диний ишеним менен тушунук синип жыл сайын дайыма сыйынчү ыйык жерге айланбастан, жигитке Ыйык пирим деген ат берилип кызга да ушундай Кыз пирим деген ат коюлуп калат. Мунун негизги мааниси мындай: эл кылымдар бою эркиндикти самападамдардагы ыйык сезимдерди, анын ичинде ыйык  махабатты терең баалашкан.

Аскар Ражабалиев