Тоң району

This post is also available in: Англисче, Орусча

[Бул текст “Ысык-Көлдөгү ыйык жерлер: касиет, зыярат, өнөр”

(Бишкек: Айгине, 2009) китепте жарык көргөн]

1. Ак-Терек мазары

Бөкөнбаев айылы

Кароолчусу жок

Мазардын түрү – булак, 6 чоң кара бак. Бөкөбаев айылынан күн чыгышты көздөй 5 чакырым аралыкта сайдын ичинде, тоонун этегинде, адырлардын арасында жайгашкан. Тоодон түшкөн булактын суусу агат, тегерек болуп ийилип өскөн 5-6 чоң кара бактар боз үйдүн элесин берет. Тегерегинде кызыл таштар тизилген. Зыяратчылар аккан булактан ошол мазар бактарга чейин четине таш тизип, жол кылып коюшкан.

2. Акун-Булак мазары

Ала Баш айылы

Кароолчусу жок

Мазардын түрү – жети булак, чоң бир тал. Ала-Баш айылынын чыгыш тарабында 2 чакырым алыстыкта жайгашкан. Түндүгүндө кыдырата кара тоо, түштүгүндө жайыт, чыгыштан батышка чоң жол бар.

3. Жети чөйчөк

Кажы-Сай айылы

Кароолчусу бар

Ыйык жер, Кажы-сай айылындагы толук курулуп бүтпөй калган пансионаттын жанында жайгашкан. Пансионаттын сол жагында тоого кетчү жол бар. Ал жол Кажы-Сай суусуна алып барат. Ошол жактан эле көпүрөнү көрүүгө болот. Көпүрөдөн өткөндөн кийин дөңсөөлөр башталат. Мына ошол дөңсөөлөрдө чөйчөктөр, башкача айтканда, чөйчөк таризиндеги табигый булактар бар. Ар бир булактын даамы ар башкача болуп, дарылык касиеттерге ээ. Алардын арасында сүйүү булагы бар. Элдин айтуусу боюнча бул булак дайым эле, ар кимди өзүнө өткөрө бербейт.

Ал жердеги кепе тамда бир аксакал жашап, келген адамдарга жол көрсөтүп, күтүлчү кыйынчылыктар тууралуу айтып берет. Элдик дарыгер Наталья Нестерованын айтуусу боюнча, «Адам өзүнүн жан дүйнөсүнө жараша белгилүү бир чөйчөккө чейин өзү жете алат. Канча булакты көрө алгандыгы боюнча, ошол адамдын өнүгүү баскычын аныкталат». Ал өзү жети чөйчөктү көрө алган, бирок анын ою боюнча ал жакта он экиден ашык чөйчөк бар.

4. Кошой атанын сөөгү жаткан жер

Ак-Корум жайлоосу

Кароолчусу жок

Мазардын түрү – мүрзө топурак, анын үстүндө өсүп турган арча. Андан башка жерде, дегеле Тоң өрөөнүндө арча жок. Аталган мазардан жогорураак жерде дагы арча бар, анын эмне болуп чыгып калганын эч ким билбейт.

Бул мүрзөнү Кошойдун сөөгү жаткан жер дешет.

5. Кулгуна мазары

Туура-Суу айылы

Кароолчусу жок

Мазардын түрү – булак, бадал, эки терек жана чоң кара бак. Туура-Суу айылынан түштүк батыш тарабында 2 чакырым алыстыкта, айылдын тескей Кереге-Жар тоосунун коктусунда жайгашкан.

6. Манжылы-Ата мазары

Тоң айылы

Кароолчусу: Кадырбек Жакыпов

Мазардын түрү – жети булак.

Манжылы-Ата мазары Тоң совхозунан 5 чакырым чыгыш тарапта Балыкчы – Каракол чоң (мурунку Жибек) жолунда жайгашкан. Көлдүн жээгинен түштүктү көздөй 1 чакырым аралыкта. Манжылы-Ата мазарына аты окшош Манжылы-Ата сайы батыш жагында жатат. Манжылы-Ата мазарынын өзөгүн биринен-бири анчалык алыс эмес аралыктан чыккан адырдын арасындагы жети булак түзөт. Булактардын суусу жерден чыгып, анан кайра жерге сиңип жок болот. Ар бир булактын аты бар. Манжылы-Ата мазарынын шайыгы, элдик дарыгер Жакыпов Кадырбектин айтымында, алардын тизмеси төмөнкүдөй:

1. Манжылы-Ата булагынын тегерегинде 10 го жакын кара талдар өсөт. Манжылы-Ата булагы – Манжылы-Ата мазарынын ордосу.

2. Майтик дубана мазары кош булактан турат. Анын бири богок, экинчиси бөйрөк ооруларына шыпаа берет. Багы 3 теректен турат.

3. Илим мазары булагы ички органдарга пайда келтирет. Анын жанында бир бак бар.

4. Бала мазар коктунун бурчунда жайгашкан. Бир багы бар.

5. Бугу-Эне мазарынын эки булагы бар, бири боор, ашказан илдеттерине шыпаа берет, экинчиси көз булак делет, көз ооруларына шыпаасын тийгизет. Мазардын жанындагы бак чоң жана жыгылып турат.

6. Азиз-Булак саздак болуп турат. Бир чоң бак жыгылып турат жана ал бактан тынымсыз үн угулгандай сезилет.

7. Үй-бүлөлүк мазар бир бактан турат, жанында булагы бар.

7. Туздуу-Суу мазары

Кызыл-Туу айылы

Кароолчусу жок

Мазардын түрү – кичинекей туздуу көл. Кызыл-Туу айылынын түндүк тарабында 14 чакырым алыстыкта жайгашкан. Ысык-Көлдөн өзүнчө бөлүнүп турат. Туздуу көлдүн түштүк тарабында Кескен-Бел бели бар.

7. Эр-Табылды мазары

Кызыл-Туу айылы

Кароолчусу жок

Мазардын түрү – талдар. Мазар Кызыл-Туу айылынын чыгыш-түндүк тарабында Рыспек Акматбаев тарабынан салынган Эр Табылдынын күмбөзүнөн көл тарапты көздөй 1,5 чакырым. аралыкта жайгашкан. Уламыш боюнча, согуштан жарадар болгон Эр Табылды ушул дарактарга сүйөнүп жатып, айыгып кеткен.

Leave a Reply