Түгөл, Түгөл-Ата ыйык жеринин шайыгы, Жумгал району, Таш-дөбө айылы

2010-жылдын 20-21-мартында Жумгал районунун, Таш-Дөбө айылындагы Түгөл-Ата ыйык жеринде болгон “Улуу от” салтанатындагы сөз.

Түгөл, Түгөл-Ата ыйык жеринин шайыгы, Жумгал району, Таш-дөбө айылы

Туугандар, ар бир адамдын ниети жакшылык. Ал эми ар бир адамдын милдети, ошол жакшылыкты элге жумшоо, өткөрүп берүү. Кыргыз болуп жаралып, кыргыз болуп өлүү. Кызмат кылса, үзүрүн көрөт. Кыргызчылык ар бир адамдын канында бар. Аны ойготуш керек. Анын баарын бир нукка салсак, Ысык-Көлдөй терең, Ала-Тоодой бийик болот. Ар бир кыргызда кыргызчылык бар, аны байкабайбыз. Таланттуу адамдар, мисалы: акындар, аттын дүбүртүндөй болгон үндөрдү угуп, анан жүрөгүн тыңшап, өзүнүн алына жараша чыгармаларды жазат. Манасчылык – бул кудайдан келген ырыскы, касиет. Мында ааламда болгон кубулушту өз көзү менен көрүп туруп айтат. Манастын каармандарын беш колдой тактап даана айтса, мына ошол Манас болот.

 

Диндин баары эле таалим, тарбия. Аны элдер жазып калтырып кетишти. Алар өз доорун сүрүп бүттү. Эми элдин туюмундагы жаратканга болгон, жаратылышка болгон сезимдерди чыгаруу калды. Мухаммед пайгамбар хадис жазып калтырды. Ал эми биздин да хадистерибиз бар. Алар: көкүрөгүбүздө жана ата-бабаларыбыздын калтырган руханий дүйнөсүндө. Аларды чыгарышыбыз керек. Теңирчилик жалгаганда камчыланыш керек. Теңирчиликти туткандар жашырынбай жарылып чыгышы керек. Пайгамбарлар биздин арабызда да бар, бул жакшылыкты жарып чыгарыш керек. Бул жерге келгендердин руханий дүйнөсү тазарат. Ички дүйнөсү кеңейет. Ушуларды изилдеп, жазыш керек. Бүткүл дүйнөдө ыйык жерлер бар, аларды кудай жаратты. Аларга сыйынуу, муундан-муунга өткөрүп берүү бул- биздин милдетибиз. Кыргыз ээр токум болуш керек, ал эми биз ичмек болуп баратабыз. Кыргыздардын даана так жашоосу, руханий дүйнөсү жазыла элек. Эртеден тургандан баштап уктаганга чейин эмне кылат, мына ошонун баарын жазып калтырсак жакшы болот эле. Кийинки жашообуздун жакшылыгы үчүн. Эне – бул тил. Энени сыйлашыбыз керек. Эне ыйык – бул кыргыздын руханий өзгөчөлүгү. Кыргыз эли үчүн ичибизде катылып жаткан сырларды жашырбай, айтып, жазып чыгарышыбыз керек. Антпесек келечегибиз коркунучтуу болот. Ар бирибиздин жүрөгубүздө мыйзам бар. Аны чыгарыш керек. Ошондо ар бир адамдын ыйманы, ой-максаттары бириксе, ынтымак болот, теңирим адамзатка жардам берет. Кыргыздын айдыңдары тоонун башында жашайт деген. Баардыгыбыз бирбиз. Меймандос мээримдүү болсок, ааламда жакшылык болот. Ой-максаты бир болсо, ал кыргыз. Кыргызда бирөө көчөдө жатса, үйүнө алып келип, тамагын берип жаткырып, акыркы акчасын берип кетирет. Башка жерде оорукчан деп сени карабай кетет. Жүрөктөгү сезимди ала тоодой бийик туткула! Кайсы жерге күн тие турган болсо, ошол жерге үрөн сепкидей болгула демекчимин. Мен табыпкер, мен көзү ачык дегендер да бири-бири менен ага-бир туугандай болуш керек. Бирин-бири колдоп, кеңешип иш кылыш керек. Көөнөрбөс кыргыздардын Көкө теңири ар бир инсан үчүн үрөн болгондой болсун! Биздин уюткулуу элибиз дүйнө жүзүнө тарасын! Акыл-эсти ар бир инсанга берет, бирок касиетти ар кимге бербейт.

Мисалы, сүрөтчүлөргө кандай касиет берет. Кан тамыр кандай чырмалышса, сүрөт да ошондой болуп чырмалышып анан чыгат.

Манаста бардык каармандарда касиет бар, Каныкейдин дарыгерчилиги, Алмамбеттин алган билими, Бакай, Кошой акылмандары, ошонун баарын изилдеп туура жазган тарыхчы болсо, кыргызда өтө ыйык нерсе болот. Манастан абдан чоң билим алса болот. Ыйык жер, табыпчылык, теңирчилик, билим ж.б. бар. Анын тарыхын билсе дүйнөгө таанылган адам болот.

Теңирчилик деген абдан жакшы. Ыйык жердин баарын бардык жерлерге таратыш керек. Тарыхын түшүнүп туруп жазыш керек. Манас жөнүндө жаза турган болсо, манасчы менен сүйлөшүп, анын ичиндеги ой-сезимдерин чыгарыш керек. Аары сыяктуу. Биз гүл болсок, бизден алып алып, шириндерди башка жерлерге төксүн. Табыпкер кан тамыр, кун нуру, чөптүн сырлары, ушул сыяктуу абдан көп сырлар ачылбай жатат, ошонун баары өз нугу менен айтылса, жазылса, өтө ыйык баалуу нерселер чыгат эле.

Теңирчиликти туткан адам калыс болуш керек, бул бүт дуйнө жүзүндө бар. Ар бир адамдын эркин ою, эркин жасаган иши болот, ал кудайга эркин кайрыла билет. Тенирчиликти туткан адам тазарыш керек. Теңир деген кайып, ал көрүнбөйт, адамга акыл кошот. Ар бир адамга сыйына турган ой берет. Ачык асман алдында сыйынат. Теңирчилик бирдей, менчиктебеш керек. Теңирчилик деген жүрөктөн чыккан кайрылуу болуш керек. Башка диндерде башка тилде жаттап, анан жасалма сөз менен кайрылуу болуп жатпайбы? Тенирчиликте жаттабай эле өз тилиңде сыйынасың. Ар бир улутта өзүнүн сыйына турган жолу бар, бирок башка диндер менчиктештирип, закондоштуруп койгондо адамдар жүрөгүндөгү нерселерди айта албай жатат.

Ар бир адамды кудай жаратты. Диндерди да берди. Эгерде христианды тутуп туруп, теңирчиликти туткусу келсе, ошол дин менен жашаш керек. Ошол мыйзамдашкан диндерден чыкса, ал теңирчиликке туш болот. Анткени теңирчилик – эркин дин. Жаңы дин. Ортомчусу жок дин. Түз эле жаратканга кайрылат. Тенирчиликти дүйнөгө жайыш үчүн ар ким өз оюн түшүндүрүп, теңир менен түз байланышуу түзөт.

Башка диндерде тозок, бейиш ар башка дүйнөдө, бир жашоо бүтсө, башка жашоо башталат. Ал эми теңирчиликте тозок, бейиш бул дүйнөдө. Бул жашоодо жамандык кылсаң, бул жашоодо эле тозокко түшөсүң. Ушул дүйнөдө эле теңириңден адашкан үчүн жаман нерселерге туш болот. Кыргыздарда деле адашып, ар башка динге кирип жатышпайбы? Алар акыры табат. Теңирчиликте жаныбар, табият менен бирдикте жашайсың. Анын баары жандуу сага жашоо тартуулайт, шарт түзөт.

Leave a Reply