Ниязбеков Ооган, Илгери ар бир айылда көзү ачык адамдар болгон

This post is also available in: Орусча

Ниязбеков Ооган, молдо, 77 жашта. Бакай-Ата району, Өзгөрүш айылы.

Илгери ар бир айылда көзү ачык адамдар болгон. Алар бала төрөлгөн жерге келип, билишинче айтып беришкен. Аларга Алла билдирген да, бул бала мындай экен, мындай кылып баккыла, кийин мындай бала болот деп өмүрүн, тагдырын баарын айтып беришкен адамдар болушкан. Ошол адамдар балага да ат коюп кетишкен. Азыр болсо көрүнгөн адам эле ат коюп жатпайбы, а илгери абдан билгич адамдар ат коюшкан. Аларды сынчы, көзү ачык, олуя, бүбү-бакшы, молдо деп коюшкан. Маселен, эгер бир адамдын урук-тукумунда кадырлуу адамдар же элдин турмушун оңдой турган адамдар болбосо, алар ойлошкон, мен бата алайын, бата аркылуу менин турмушум оңолот деп ойлошкон. Ошондо көзү ачыктардын эң күчтүүсү болот экен, аларды бакшы, дубана деп коюшкан. Ошондойлорго төө, уй, ат жетелеп, казыгына байлап, мага бата бериңиз, менин урук-туугандарым майда болуп кетти, эчтекеге жарабай кетти деп кайрылышкан. Менин уругуман атактуу бала төрөлсүн деп бир келинин көрсөткөн, малын казыгына байлап, бата бер деп сурашкан экен. Илгери ушундай адамдар болгон.

Бизге жакын бул жерде Түйтө деген айыл бар, ошол айылда бир молдо өткөн, ошо киши төрөлөөрүндө таптакыр башка жактан бир киши келип айткан экен. Силерден бир бала төрөлөт, ошол балага ачытпай нан бышырып бергиле, ачыган нан бербегиле деп айткан экен. Илгери андай нанды калама деп койчу, камырды ачытпай, чоктун жанына калап бышырат. Жалаң калама, анан ачыбаган мөшкө чабаты деген оокат болот, ошондой берип чоңойткула деп айткан экен. Кийин ошондой бала төрөлөт экен. Анан апасы ушинтип бир киши айтып кетти эле деп, ачыбаган нан берип чоңойткон экен. ал кийин молдо болгон, Нарбек молдо болгон. Ал молдо төрөлө электе эле башка жактан бир киши келип, жанагындай деп айтып кеткен. Анан бир жактан молдо келип ал балага жалаң дубанын окуусун окуткан экен. Шариатты эмес, өзүнчө дубанын окуусу болгон, жаман ооруларды дуба аркылуу дарылаган. Ошол дубаларды үйрөткөн, кийин ал бала дубахан болуп калат. Касида деген китеби болот, окуса кандай оору болсо дагы айыга берген.

Жанагы олуялар ачыган нан балага кандай зыян болоорун билгендир да. Азыр биздин өкмөт деле боор ооруга ачкыл ичпегиле деп жатышат го. Олуялар деле окубай эле билет экен, кайсы оокат кайсы жерге зыян болоорун. Олуялар айтышкан эмне болоорун, эл аларга ишенишкен, айтканын жасашкан.

Демек кыргыздар илгери даанышман болгон. Бул даанышмандык көбүнчө медреседен чыккан. Улук, олуялардын алдында бата менен болгон. Медреседеги окуу жана бата менен даанышмандык болгон. Анан жанагындай таза уруктар болгон, кайтарган. Маселен, жаңы келген келинге өзүнүн күйөөсүнө гана нике кыят, күйөөсүнөн башка эч кимди жанына жолоткон эмес, жоро-жолдоштору да келген эмес. Даанышмандар тазалыктан пайда болот дешкен. Ислам дининин китептеринде жазылган даанышмандык, олуялык, көзү ачыктардын эң күчтүүсү тазалыктан болот дешкен. Ал эми азыр күйөөсүнүн 10-15 жоро-жолдоштору келип үйүнө отуруп алышат, анда тазалык жоголот. А илгери атактуу кишилердин урук-туугандарын башкаларга кошкон эмес, сүйлөттүргөн эмес. Даанышман адам таза айылдан чыгышы керек, айылы таза болуш керек деп түшүнүшкөн.

Илгери кыргыздар жылдыздарды карап аба-ырайын билишчү. Жанагындай таза айылдан даанышмандар чыккан. Аларды Алладан даарыгандар деп коюшат, Алла тараптан берилет, эч окуусу жок эле, тубаса билишкен. Бир айыл таза болсо, ошол айылдан окубай эле чыга берген. Алар жылдыздарды карап жамгыр жаарын же жаабасын билишкен, бирок минтип билем деп айтышкан эмес. Мага Алла билдирген, өзүм эле билем, айтпайм, айтсам менин касиетим кетип калат деп коркушкан. Бизде олуялар болгон ар бир ай жыңарганда киши болуп келип алдына,  маалымат берип кеткен экен. Элдин көзүнчө эле келип, бул жаңырган айда мындай жаңылыктар болот деп айтып чыгып кетип калган экен. Алар олуя киши болгондуктан, аларга Алла Таалам жиберген, олуялыгын урмат-сый кылып ар айда жиберип турган, маалымат бердиртип турган. Анан олуя адамдар эмне болоорун элге айтып турушкан.

Leave a Reply