Зуура апа, улуттук оюндар

Зуура апа, 77 жашта. Талас району, Кум-Арык айылы

Улуттук оюндардан курт таштамай, кыз куумай, топ таш, селкинчек тепмей, кыз- күйөө деген оюн ойночубуз.

Кыз-күйөө оюну кызды күйөөгө узатып жатканда ойнолот. Мисалы, бардык кыз- жигиттер тегерек тартып олтурат, ортого бир чапанды таштап коет. Анан бир кыз менен  бир бала эки колу менен тең кармашып алып, чапанды айланышат. Чапанга кимисини этеги тийип калса, ал утулат. Бала утулса ырдап берген, кыз утулса бала анын бетинен өпкөн, ошон үчүн этият айланган. Бул оюн тээ илгертеден эле бар да,  анда чокту айланып ойночу экен, кийин биз чапанды айландык. Азыркыларды билбейм, такыр эле ойнобойт. Азыр баарын тапыратып эле ала качып кетип жатса, ким ойнойт. Күйөөгө кол менен кеткенде да ойнотпойт деле го, азыр эмне, музака бар, бийлейт. Мурун ошол кыз акыркы оюнун ойноп калсын деген да. Бул оюнга тойдо жүргөн жаштар канча болсо, баары катыша берген.

Кантип эки-экиден чыккан? Бирөө комуз менен ырдайт, ага барып балдар акырын сүйгөнүн шыбырап коет, ырдап аткан жигит ошол бала менен кызды айтып чакырат, кыздарды жеңелери жетелеп келип ортого чыгарган, ал кезде бетин өптүрмөк турсун колун карматкандан уялчу. Жеңелери алып чыгып берип, баладан акча алчу. Анткени кызды алып чыгып берди да, жеңетайлыгын жейт да, жеңетай деген ошол болгон.

Бул оюндун кызыктуулугу, уруш-талаш, азыркыдай мушташы жок, күлкүдөн көңүлүң ачылат.

Курт таштамайды ойногондо жоолукту түйүп,  баары тегерете олтурган. Анан бирөө акырын келип бир олтурган адамдын аркасына таштайт, ал көрсө кубалайт, көрбөй калса анда жоолук менен аны дүмпүлдөтүп сабайт.

Кыз куумай болгон. Анда жакшы ат минген кыздар, жигиттер ойногон. Ал той-топурда, кыз оюнунда ойнолчу, күндө эле ойноло бербейт. Кыз топусун кийип. аземделген атка минип, жигит да ак калпагын кийип, жакшы жасалгаланган кийим кийип, ат кинип  чыкчу. Анан бир жерди мара кылып дайындап коет, ошол жакка кыз аты менен качат, жигит кубалайт, эгер кыз марага жигитке жеткирбей жетсе, анда жигитти кубалап жетип алса, камчысы менен уруп калган, а кызга  жетип алса бетинен өпкөн. А кезде кыз бетинен өптүргөн намыс, уят болгон, жигит кыздан камчы жеген да өлүм менен барабар эле, ошон үчүн жан талашчу да. Көбүнчө кыздар жигиттерге жеткен эмес, эми кээ бирлери чанда болуп калат да, эми бул оюнда деген менен ал баланча балага баланчанын кызы жетип алган экен деп айтылып калган да. Манаста деле болгон да андайлар Каныкей апа Чубакты оңторо сайчы беле?

Топ ташты кыздар ойночубуз, таштарды терип келип эки топко бөлүнчүбүз.

Азыр компьютер, телевизор деп эле калбадыңарбы, антип көчөгө эч ким чыкпайт. Азыр окуу да ошондой болуп жатпайбы, Мурункудай кыз оюндар, ат минген кыздар жок, андай деле той-топур болбой калды, кыз күйөөгө кетсе деле үлпүлдөк көйнөктү кийип алып жанындагылар деле жылтырап турат, эми баары заманга жараша болот экен да.