Илипбаев Аскар: Кыргыздар Абыл, Кабыл деген эки бир туугандан таралган

Илипбаев Аскар, 73 жашта, мугалим, Түп р. Корумду айылы.

Мындан 20 жылдан ашыгыраак мурда Нарынга турмуштук шарт боюнча барып калып, сексен, сексенден өтүп калган 5-6 ак сакалдуу балпайган касиеттүү карыялар менен туздаш болуп калдым. Карыялардын бири сөзмөр, кыргыздын жөн-жайын билген адам экен. Ал киши менин башка жерден келгенимди баамдап туруп, кайдан болоорумду, ата-тегимди сурады. Мен анын суроосуна кысталганым жок. Мага атамдын иниси абам Жапанын кулагыма куюп жүргөндөрү эсиме келди да, жети атамды айттым.
1. Атам- Илипбай
2. Чоң атам-Алике
3. Бабам- Жоогач
4. Бубам-Табылды
5. Жотом- Сөйкө
6. Жетем–Насипбай
7. Тегим–Кыдырберди.
Менин 7-атам Кыдырберди болгондуктан уруубуз да Кыдырберди деп аталат.
Мырзакул мырзадан тараганбыз. Анын баласы – Алсейит. Алсейиттин баласы-Ардам. Ошол киши түпкү атабыз, Көлдөн бугу уруусунан болом десем, карыя ыраазы болуп, батасын берген эле.
Биз совет өкмөтүнүн тушунда жашап калып, ал учурда санжыра айтуу болгон эмес. Биз бала кезде кыйын санжырачылар бар эле, ошолордон анда-санда эл чогулган жерден укканым бар. Азыркыдай заман болгондо, сонун тарых болмок да. Азыр эми алар жок болду. Кагазга тушпөй калды да. Бизде мындай дейт:
Жасамал жалааларды жапкан менен,
Негизи түпкү атабыз нарктуу экен.
Балдары сыймыктанып алып жүрөт,
Туу кылып, анын атын Ардам деген!
Кыргыздар Абыл, Кабыл деген эки бир туугандан таралып, Абылдан таралгандар кыргыздын оң канаты, Кабылдан таралгандар сол канаты болот. Абылдын небереси Тагайдын үч баласы: Богорустон, Койлон, Кылжыр. Кылжырдан эки бала: Орозбакты, Дөөлөс. Мына ушул экөөнөн бугу уруусу, сарбагыш уруулары таралат. Орозбактынын беш уулу – Арык, Мырзакул, Асан, Карамырза, Токоч. Мырзакулдан – Алсейит, Тынымсейит.
Алсейит атабыздын 1-байбичеси саруулук Коңко бийдин эрке кызы экен. Токтобек энебиз бийдин эрке кызы болгондуктан, өз көңүлүнө жаккан иштерди жасап, күчүк бакканга ынак экен, жүзгө жакын ит баккан экен. Анын ушундайын көргөн атабыз атасы Коңко бийдин алдына барбаптыр. Жини келген атасы чаап алмакка келип, кызынын ит менен алек болгонун көргөндөн соң, аттын башын буруп кеткен деп укчумун.
Ошол Токтобек энебиз бир гана уул төрөптүр – Ардам атбызды. Алсейит атабыздын 2-аялы – Мүйүздүү эне. Андан – Жамангул, Бапа.
Ардам атабыз кыйын киши экен. Мергенге барганда дайыма жолдуу болуп келчү экен. Бир күнү аны кепке жыгылтабыз деп, кисесине бир кесим боорду салып коюшкан экен. Эки-үч күндөн кийин бу эмне жыттанат дешип, ар жак-бер жагын карай башташат. Бири-бирин аңтарышып ошол боорду биздин атабыздан табышып, шылдың кылып, ошондон Ардам аты аталбай «боор» деп калышыптыр. Биз ошол боордун тукумунан болобуз.
Биздин санжыраны иретке келтирип айтсак мындай:
Кылжырдан – Орозбакты, Дөөлөс.
Орозбактыдан – Арык мырза, Мырзакул мырза, Асан мырза, Кара мырза, Токоч мырза.
Мырзакул мырзадан – Алсейит, Тынымсейит.
Алсейиттен – Ардам, Жамангул, Бапа.
Ардамдан – Жамангул, Түгөлбай, Меңдибай.
Меңдибайдан – Бектемир, Белек, Токтамат.
Мына ушул сыяктуу дагы бүгүнкү күнгө чейин кете берет.

 

 

Leave a Reply